Ortodontik Tedaviler Kurallar

Kontroller

Ortodontik tedaviniz ortalama 1,5-2 yıl sürer. Bu süreçte 4-6 haftada bir doktorunuza kontrole gelmeniz gerekir. Bir sonraki kontrolün tarihi ve süresi doktorunuz tarafından, o gün belirlenir.

Kurallar

Ortodontik tedavi, uzun süren disiplin ve sabır isteyen bir uygulamadır. Tedavinin başarısı %70 hastanın %30 hekimindir. %70 başarıyı sağlamak için dikkat edilmesi gereken kuralları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

  • Tedavi süresince ACETYLSALİCYLİK ACİD (aspirin) türevi ilaçlar kullanmayınız. Bu tür ilaçlar diş hareketi esnasında kemikte oluşan olumlu değişimleri engelleyebilir. Bu da tedavinin başarısını düşürür.

  • Tedavi süresince kola, soda.. gibi asitli içecekler içmeyiniz. ASİT; diş minesine zarar vermesi yanı sıra, braket ve bantları yapıştırmak için kullandığımız yapıştırıcıların zamanla erimesine ve bu malzemelerin kopmasına sebep olur.

  • Dişler her yemekten sonra fırçalanmalı! Dişlerini düzenli olarak fırçalamayan, ağız hijyeni kötü olan hastalarda diş çürüme riskinin yanı sıra dişeti problemleri oluşur. Fırçalama eksikliğine bağlı olarak iltihaplı ve kanamalı dişetlerinden dişler üzerine sürekli asit salgılanır ve bu durum da braketlerin kopmalarına neden olur. Ayrıca dişler fırçalanmadığında veya yetersiz fırçalandığında braketlerin etrafında çürük başlangıçları oluşur.

  • Braketlerinizi koparmamaya özen gösterin! Braketlerin kopması bazen tedavinin uzamasına sebep olabilir.


Braketlerin kopmaması için yapılması gerekenleri şöyle sıralamak mümkündür.

  • Dişler en az 3 defa 5 defa yemek yeniliyorsa 5 defa fırçalanmalı.

  • Kola ve soda, gibi asitli içecekler içilmemeli.

  • Elma, ayva gibi sert yiyecekler ısırılmamalı, gıdalar bıçakla ya da elle küçük parçalara bölünerek arka dişler bölgesinde çiğnenilmeli.

  • Zeytin, kiraz, erik gibi çekirdekli yiyecekler yenilirken dikkatli yenilmeli.

  • Sakız ya da dişlere çok yapışan şeker, çikolata jelibon gibi yiyecekleri yerken daha yavaş ve dikkatli olunmalı.


 

Ortodontik Tedavi Aşamaları

İlk Muayene


İlk randevuda doktorunuz kapsamlı bir ortodontik muayene yapacak, ortodontik tedaviye gerek olup olmadığı şayet gerekli ise ne zaman yapılması gerektiği konusunda size bilgi verecektir. Doktorunuz, tedavinin yaklaşık ne kadar süreceği ve tedavi maliyeti ile ödeme alternatifleri konusunda da sizi bilgilendirecektir.

Ortodontik tedaviye başlamadan önce ağzında hiçbir çürük diş olmamalıdır.

Sürekli gittiğiniz diş hekiminize tüm dolguları yaptırmış olmanızı, diş taşı temizliğinin yapılmış olmasını fırçalama esnasına dişetlerinizin kanamamasını tavsiye ederiz. Böylece ortodontik muayeneye geldiğinizde vakit kaybetmemiş olursunuz. Çünkü diş telleriniz takıldığında dolgu ve diş taşı temizliği tedaviyi aksatacaktır. Ayrıca ağız hijyeni kötü olan, fırçalamada diş etleri kanayan hastaların dişlerine braketlerin yapıştırılması ya da aparey takılması mümkün olmaz.

Panoromik röntgen denilen tüm dişleri ve çene kemiklerini içeren dikdörtgen büyük filmin çekilmiş olmasını tavsiye ederiz. 20 yaş dişlerinin kontrolü, diş köklerinin genel durumları, muayene esnasında gözden kaçan ara yüzdeki çürükler, dişleri destekleyen kemik dokularının sağlığını "bu filmler aracılığıyla" gözlemek mümkündür.

Panoromik röntgen filmini size en yakın görüntüleme merkezinde çektirebilirsiniz ya da bizim önereceğimiz bir yerde de size yardımcı olacaklardır.

Planlama


Ortodontik tedavi için şartlar uygunsa ve siz de böyle bir tedaviyi yaptırmaya karar verdiyseniz, problemin kesin olarak tespit edilebilmesi ve detaylı tedavi planı yapılabilmesi için, bazı kayıtların alınması ve doktorunuz tarafından incelenmesi gerekmektedir.

Bu kayıtlar,

  • Ağız içi ve ağız dışı fotoğraflar,

  • Dişlerinizin alçı modellerini elde etmek için alt ve üst çenenizden ölçüler,

  • Yan kafa filmleri (Lateral sefalometrik film),

  • El-bilek filmi,

  • Eğer doktorunuz gerekli görürse ön-arka yön kafa filmi (Postero-anterior filmler)


Bu kayıtların tamamlanmasından sonra, vaka'nın durumuna göre, tedavi planınızı detaylı konuşmak için size ayrı bir randevu verilebilir. Bu randevuda, doktorunuz, yapılacak tedavinin içeriği, tedaviden nasıl bir sonucun beklendiği ve sizin aktif katılımınızla tedavinin nasıl daha başarılı olabileceği konusunda bilgiler verecektir. Eğer ortodontik tedavi amaçlı diş çekimi gerekli ise hangi dişlerin çektirileceği doktorunuz tarafından yazılıp sizi sürekli diş hekimine bilgi verilecektir. Eğer bir genişletme apareyi ya da herhangi bir hareketli aparey tedavisi görecekseniz, doktorunuz teknisyene göndermek üzere ikinci bir ölçü alacaktır.

      

Tedavi


Heyecanla beklediğiniz tedaviye başlama günü geldi. Ortodontistinizin tedavinize başlayabilmesi için

  • Tüm dolgularınızın ve eğer gerekli idiyse diştaşı temizliğinizin yapılmış,

  • Eğer çekimli bir ortodontik tedavi görecekseniz ortodontistinizin planlama aşamasında size belirttiği dişlerin diş hekiminiz tarafından çekilmiş,

  • Ağız hijyeninizin mükemmel, bir şekilde randevunuza geldiğinizi varsayalım.


Öncelikle şunu bilin hasta koltuğunda oturduğunuz süre içinde doktorunuz canınızı yakacak herhangi bir işlem yapmayacaktır. Ancak evinize gittikten sonra akşam ağrılarınız olabilir.

Eğer braket yapıştırılarak bir tedavi görüyorsanız, çapraşıklığın durumuna göre doktorunuz genellikle üst çenede uygulama yapar. Alt çeneye duruma göre birkaç seans sonra başlanılabilir. Bu uygulama sayesinde sizin braketlere alışmanızın daha kolay olacak ve daha az çapraşıklık gösteren çenede boşuna braketler beklememiş olacaktır.

Yapılan işlemleri şu şekilde sıralamak mümkündür: Doktorunuzun tarzına göre azı dişlerinizden bir ya da birkaçına tüp veya band seçilir.

Tüp

Azı dişlerinize yapıştırılan tüpler tıpkı braketlerin yapışması gibidir. Bantların takılması esnasında dişler arasına kalın bir kürdan girmiş gibi bir sıkışma olur. Bu sıkışma bir dakika içerisinde geçer.

  • Sırasıyla tüm braketleriniz yapıştırılır. Braket yapıştırma işlemi yapay tırnak takmak gibidir. Canınız yanmaz

  • Ark teliniz takılır. Telin uzun olan kısımları özel bir pensle kesilir ve ağzınıza göre ayarlanır,

  • Son olarak ark teliniz minik ligatür telleri veya elastik ligatürlerle braketlerinize bağlanır.


Artık tedaviniz başladı. Doktorunuz size dikkat etmeniz gereken şeyleri ve tavsiyelerini söyleyecek ve bir sonraki randevunuzu verecektir.

Pekiştirme Tedavisi


Braketlerinizin çıkartıldığı gün sizi hiçbir ek tedavi uygulamadan evinize gönderirsek çok kısa bir süre sonra dişlerinizde yeniden bozulmalar olur. Ortodontik tedavi süresince dişler hareket ederken dişin etrafındaki komşu yapılarda (kemik, periodontal ligament) bir takım değişiklikler olur. Bu dokuların yeni duruma adapte olması için biraz zamana ihtiyaç vardır. Adaptasyon sürecinde yapılan müdahalelere pekiştirme tedavisi, uygulanan apareylere ise pekiştirme apareyleri denilir.

Pekiştirme tedavisi aktif bir tedavi değildir. Doktorunuz sizin için en uygun pekiştirme apareyini belirleyip, braketlerinizin çıkartıldığı gün ya da en kısa zamanda apareylerinizi takar. Bu apareyler dişlere herhangi bir kuvvet uygulamazlar ve estetik olarak da problem oluşturmazlar. Doktorunuz sizi belki birkaç seans daha görmek isteyebilir.

Pekiştirme Apareyleri:

Pekiştirme apareyleri, ortodontik tedavinin önemli bir parçasıdır ve siz ömür boyu güzelce gülümseyebilesiniz diye dişlerinizin yeni pozisyonlarında kalmalarını sağlamak üzere dizayn edilmiştir. Her vakaya göre değişebilen çeşitli pekiştirme apareyleri mevcuttur. Ancak sık kullanılan 3 apareyi tanımanızda fayda var.

Hawley: Takılıp çıkarılabilen bir apareydir. Genellikle üst çeneye yapılır. İlk günler konuşmayı bozar, ancak birkaç gün içerisinde konuşmanız da normale döner.

Essix: Bir lens gibi dişleri çepeçevre saran, damak bölgesine kadar uzanmayan saydam, sert, takılıp çıkartılabilen apareylerdir. Konuşurken ve gülerken belli olmadığı için hastaların bu apareye alışmaları kolaydır.

Sabit pekiştirme apareyi:

Genellikle alt ön bölgedeki dişlerin dile bakan yüzeylerine yapıştırılan bu aparey değişik kalınlıklarda tellerdir. Bazı durumlarda üst dişlere de takılabilir. Dişlere yapıştırıldığı için kaybolma, kırılma veya kullanılmama gibi riskleri olmadığından dolayı özellikle biz ortodontistler tarafından tercih edilir. Alt ön dişler tükrük bezlerine yakın olduğu için ve konuşmada dilin temizleme özelliğinden dolayı bu apareyler çürük riski oluşturmaz ve iç tarafta olduğu için de görünmezler. Bu aparey çok uzun yıllar ağızda kalmalıdırlar. Tedavi görmeyen kişilerde bile özellikle alt ön dişlerde yirmi yaş dişlerinin çıkmasıyla ya da çiğneme kuvvetlerinin etkisiyle çapraşıklıklar gözlenirken, ortodontik tedavi gören bireylerde bu risk daha fazladır.
Dişlere yapıştırılan bu apareyler ağızda kaldığı sürece bu risk ortadan kalkmış olacaktır.

Pekiştirme tedavisinin süresi konusunda net bir şey söylemek mümkün değildir.
Doktorunuz tedavinizin süresine, yaşınıza, tedavi şekline göre sizin için uygun bir tedavi süresi belirleyecektir. Doktorunuzun talimatlarına uyun.

Pekiştirme Apareylerinin Temizliği:

Eğer hareketli bir apareyiniz varsa onu ağzınızdan çıkararak temizlemek kolaydır.
Hareketli apareyinizi akan su altında fırçanız ile temizleyiniz, diş macunu kullanmayınız. Eğer apareyiniz dişlerinize yapıştırılmışsa her yemekten sonra fırçalamanız gerekir. Eğer yemekten sonra dişlerinizi fırçalayamıyorsanız, ağzınızı su ile çalkalayınız.

Apareyin Saklanması:

Doktorunuz apareyinizi takmadığınız saatlerde korumanız için size bir aparey kutusu verecektir.

Unutmayın; eğer apareyiniz ağzınızda değilse kutusunda güvende olmalıdır.Pekiştirme apareylerini kaybetmek düşündüğünüzden daha kolaydır ve yenisinin yapılması oldukça pahalıdır. Apareyleriniz cebinizden ya da çantanızdan düşebilir. Eğer yemek yemek için çıkarıp bir kâğıt mendile sararsanız apareylerinizi mendille birlikte yanlışlıkla atabilirsiniz. Etrafta unutursanız yere düşebilir ve üzerine basılabilir. Eğer apareylerinizi günün belirli saatlerinde kullanıyorsanız kullanmadığınız zamanlar apareylerinizi kutusunda saklayınız. Böylece zarar görmez ya da kaybolmaz.

Apareylerin Kırılması:

Eğer pekiştirme apareyiniz kırılır ya da kaybolursa yenisinin yapılması için hemen doktorunuzu arayınız. Eğer apareyiniz ağzınıza tam oturmuyorsa (ki bu apareyinizi doktorunuzun söylediği gibi kullanmadığınızı gösterir.) ilk yapmanız gereken, yine doktorunuzu aramak olmalıdır.

Pekiştirme tedavisi ortodontik tedavinizin son noktasıdır. Eğer sabır göstererek disiplinli bir şekilde bu aşamaya geldiyseniz ödülünüz bir ömür boyu sağlıklı dişlerinizle gülümsemek olacaktır.

Ağız Hijyeni



Ortodontik tedavi görmeyen bireylerin dişlerini günde iki kez fırçalaması yeterli olabilir. Ancak tedavi gören hastaların dişlerini her yemekten sonra fırçalaması gerekmektedir. Çünkü braketli ağızlarda yemek artıklarının dil ve dudaklar tarafından temizlenmesi mümkün olmaz, mutlaka fırçalamak gerekir. Bu sebepten dolayı fırçanızı ve macununuzu yanınızda taşımanızı önermekteyiz.

  • Dişlerinizi her öğünden sonra mutlaka fırçalamalısınız. Diş macunu bulamazsanız bile diş fırçası ile birikintileri uzaklaştırın.

  • Yumuşak bir fırça kullanın.

  • Tedaviye başladıktan sonra ilk 1 ay ağız gargarası kullanabilirsiniz.

  • Fırçanıza fındık büyüklüğünde diş macunu koyun. Braket ile diş eti arasını fırçalamak özellikle çok önemlidir.

  • Dişlerinizin ön yüzlerini, arka yüzlerini, çiğneyici yüzlerini bu şekilde temizledikten sonra dilinizi de fırçalayın.

  • Zaman ayırın! Dişler ayna karşısında, ağız açıkken, alt ve üst dişler ayrı ayrı olacak şekilde, dairesel hareketlerle fırçalanmalıdır. Her dişi fırçanın ucunda tek tek hissederek dairesel hareketlerle fırçalayın ve bir dişe 10 saniye olacak şekilde zaman ayırın.


Ortodontik Tedaviye Temizlik Materyalleri: 

Ağız hijyeninizi sağlamak için size; eczanelerden ya da büyük marketlerden alabileceğiniz iki fırça önermekteyiz.

Ortodontik Fırça:

Braketli ağızlar için özel olarak üretilmiştir. ‘V' şeklinde tasarlanmış kıllar diş ve braketler arasındaki bakteri plağını kolayca temizler. Bu fırçanın üzerine diş macunu sürüp dişlerinizi fırçalamalısınız. Dişler detaylı bir şekilde fırçalandıktan sonra ağız suyla çalkalanıp tükürülmelidir.İkinci aşamada dişarası fırçası kullanılır.

Bu fırçaya macun sürülmez. Dişarası fırçası ile iki dişin arası braketlerin altı, üstü, sağı, solu olacak şekilde detaylı temizlik yapılır.

Diş ipi:

Ortodontik tedavi gören kişiler günde en az bir kez diş ipi kullanmalıdır. Ortodontik tellerden dolayı normal diş ipleri kullanılamayacağı için köprü protezleri için özel yapılmış ucu mumlu olan diş iplerini kullanmanızı önermekteyiz.

Diş İpi Kullanımı

  • Günde en az bir kez (tercihen gece yatmadan önce) diş ipi ile dişlerinizin aralarını ve braketlerinizin etrafını temizleyin.

  • Önemli olan diş ipini telin altına geçirebilmektir.

  • Diş ipinin mumlu kısmını telin altından dikkatlice geçirin,

  • Her braketin etrafını temizleyin

  • Diş eti bölgesini temizleyin Her dişin arasına girip sağ ve sol yüzeylerini temizleyin.


Ağız Duşu:

Ağız duşları dişler üzerine hava ve su basınç uygulayarak bakteri plağını dişten uzaklaştırmak amacıyla üretilmiş pilli materyallerdir. Bu ürün olmaksızın yeterli ağız hijyeni sağlanabilir ama tercih eden hastalara tavsiye edilebilir.

Unutmayın; Ortodontik tedaviden dolayı dişler çürümez ya da dişlerde iz kalmaz. Sadece braketler, yemek artıklarının dişlere tutunması için çok elverişli bir ortam oluşturur. Bilinçli bir temizlik ise kesin çözümdür.

Ağız içi Sabit Apareyler

Ağız içi Sabit Apareyler

Aparey, aygıt düzenek anlamına gelir. Ortodontik tedavide kullanılan bütün düzenekler bu adla anılırlar.

Apareyleri sınıflandırmak oldukça zordur çünkü ortodontide çok çeşitli apareyler mevcuttur.

Genel olarak apareyleri iki gruba ayırabiliriz.

  • Ağız içinde kullanılan apareyler

  • Ağız dışında kullanılan apareyler


Bunlar da kendi içinde alt gruplara ayrılabilir

  • Kişinin kendisinin takıp çıkarabileceği hareketli apareyler

  • Doktor tarafından dişlere yapıştırılan sabit apareyler


Şimdi bu gruplama doğrultusunda ortodontik tedavide sıklıkla kullanılan bazı apareyleri inceleyelim.

Agiz icinde kullanilan sabit apareyler:

Braketler: Braketler, dişin arka yüzeyine yapıştırılan braketler, ön yüzeyine yapıştırılan metal ve seramik braketler şeklinde kabaca sınıflandırılabilir. Tedavinin şekli, hastanın beklentisi, sosyal statüsü ve yaşına uygun olarak braket şekli belirlenir. Bu apareyler tedavinin sonuna kadar ağzınızda kalır.



Dişlere bantlar aracılığı ile yapıştırılan apareyler: Genellikle arka dişlerin öne hareketini engelleyen apareylerdir. Nance ve lingual ark ve sabit yer tutucu bu grupta örnek gösterebileceğimiz apareylerdendir.


Bazı alışkanlık kırıcı apareyler de dişlere bantlar aracılığı ile yapıştırılır.



Alt çeneyi ileri almak için kullanılan sabit apareyler: Bu tip apareyler üst çene arka bölgeden alt çene köpek dişi bölgesine uzanarak kullanılırlar. Apareyler bünyelerinde bulunan bir zemberek (yay) veya piston-tüp aracılığı ile itici kuvvet uygulamak suretiyle etki gösterirler. Bir başka değişle aktive edildiklerinde alt çene önde konumlanır. Bu tarz apareyler sabit oldukları için ağızda mola vermeksizin etkilerini gösterirler ve dolayısıyla hasta kooperasyonuna ihtiyaç kalmaz. Çeşitli firmaların ürettiği birçok aparey olmasına rağmen en sık kullanılanlar Herbst, Jasper jumper ve Forsus’tur.



Lingual Retainer : Ortodontik tedavi bittikten sonra mevcut durumun muhafazası için pekiştirme apareyi kullanılır. Lingual retainer adı verilen sabit pekiştirme apareyi sıklıkla alt çeneye yapılır ancak hekiminiz gerekli görürse üst çeneye de yapılır.


Çene Genişletme Apareyleri: Üst çene darlığı vakalarında sıklıkla sabit apareyler kullanılmasına rağmen hareketli apareylerle de genişletme işlemi yapılabilir. Çene genişletme apareyleri çok çeşitlidir. Doktorunuz sizin probleminize, yaşınıza ve kendi tedavi prensiplerine göre en uygun apareyi kullanacaktır.



Hızlı Üst Çene Genişletmesi: RPE (Rapid Palatinal Expansion):

RPE işleminde şiddetli dar ve derin olan üst çeneye yerleştirilen apareyler aracılığı ile üst çenede iskeletsel olarak genişletme gerçekleştirilir.

Şiddetli ağız solunumu yapan kişilerde damak kubbesi daralmış ve derinleşmiştir. Çünkü normalde dil istirahat halinde üst damakta yer alır ve damağın gelişmesine katkıda bulunur ancak ağız solunumu yapan kişilerde ağız sürekli açık olduğu için dil aşağıda konumlanır ve üst çenenin gelişimi tam gerçekleşemez. Ağız solunumunda ayrıca yine ağız açık olduğu için yanak kaslarının gerilimine bağlı olarak yanak kaslarının üst çeneye yanlardan baskı yapması ile üst çenenin daralması gözlemlenir.

Yaklaşık bir ay süren bu işlem aracılığı ile daralmış olan burun yollarında da genişleme gözlemlenir. Çünkü ağız tavanı ile burun tabanı aynı kemik olduğu için damak kubbesinin RPE tedavisi ile aşağıya hareketi ile paralel olarak burun yolları da genişlemiş olur ve böylece hastanın burun solunumu yapması da kolaylaşır.

Ağız içi Hareketli Apareyler

Bazı apareyler ağızdan çıkarılıp takılabilir. Bunlara "hareketli aparey" denir.Yer tutucular, pekiştirme apareyleri, çene genişletici apareyler ya da alışkanlık kırıcı apareyler yukarıda anlatıldığı şekilde sabit yapıldığı gibi hareketli de hazırlanabilir. Ancak genellikle hareketli aparey denilince dişlere kuvvet uygulamak amacıyla hazırlanan, üzerlerine konulan yaylar, vidalar, düzeltilecek ile dişleri hareket ettiren apareylerdir. Bu tarz apareyler çok çeşitlidir.



Hareketli apareylerin bazıları hem alt hem de üst çeneye oturur ve tek gövdeli yapılır. Bu tarz apareyler genellikle çenelerdeki bozuklukların tedavisinde kullanılırlar.



Aparey seçiminde kararı ortodonti uzmanı verir. Kural olarak en kısa zamanda, en etkin tedavi düşünülür. Ayrıca çocuğun tedavi yaptırma isteği ve uyumu da aparey seçimini etkiler. Apareylerde kırılma, kopma veya ağza yapışan düzeneklerde çıkma varsa tedavi kesintiye uğrar. Böyle durumlarda hemen hekime başvurulmalıdır.

 

Ağız Dışı Apareyler

Çeneleri ilgilendiren anomalilerin tedavisinde ortopedik dediğimiz büyük kuvvetler uygulamak suretiyle tedaviler yapılmaktadır. Bu büyüklükteki kuvveti uygulamak ağız dışından destek almak gereklidir. Ortopedik kuvvetleri uygulamak amacıyla kafa, ense veya alından destek alınarak uygulanan apareylere ağız dışı apareyler denilir. Ağız dışı apareyler büyüme atılımını çok hızlı olduğu 12-16 yaş arasında çenelerin büyümesini yönlendirmek suretiyle etki ederler. Daha küçük yaşlarda kullanmak mümkündür, ancak gelişimin aktif safhasında yapılan müdahaleler en etkili dönemdir. Kullanım süresi ise hekiminizin önerdiği değişik bir talimat yoksa ağız dışı apareyleri günde 16-18 saat takmak gerekir. Tedavinin başarısında hastanın performansı önemlidir.

Ağız dışı apareyleri üçe ayırmak mümkündür.

Yüz Maskesi: Üst çenenin alt çeneye ya da kafaya göre geride olduğu durumlarda kullanılır. Bu apareyde alından ve çene ucundan destek alınarak üst çeneye kuvvet uygulanır. Hazırlık aşamasında genellikle ağız içinden sabit bir aparey yapılır ve dişlere yapıştırılır. Hastaların kendilerinin takacağı elastikler, ağız içi apareyinden ağız dışı apareye gerdirilerek takılır. Lastiğin uyguladığı kuvvet aracılığı ile üst çene öne doğru hareket eder. Yüz maskesinin kullanım süresi diğer ağız dışı apareylerde olduğu gibi 16-17 saattir. Daha uzun kullanarak daha hızlı sonuç elde edilebilir.

 

Chin-cup: Alt çenenin ileride olduğu ya da ağzı kapatırken ileriye doğru kaydığı durumlarda alt çenenin gelişimini frenlemek için kullanılan bir apareydir. Kafadan destek alınan bir kep kısmı çene ucuna yerleştirilen bir çenelik kısmı ve çenelik ile kep kısmı arasında kuvvet uygulayan lastik elemanları mevcuttur.

Headgear: Ortodontik tedavide sıklıkla kullanılan headgear apareyi üç kısımdan oluşmuştur.

 

  • Facebo; Head-gear apareyinin bir parçasıdır. Face-bow'un üst birinci büyük azı dişinin tüpüne takılan bir ağız içi kolu, head-gear'ın kuvvet elemanına takılan bir de ağız dışı kolu mevcuttur.

  • Kafadan ya da enseden destek alınan bant parçası

  • Bant parçası ile facebow kısmını birleştiren kuvvet elemanı


Headgear apareyi,

  • Üst çenenin ileri olduğu vakalarda üst çene gelişimini frenlemek amacıyla,

  • Çapraşık ya da fırlak olan ön dişlere yer açmak amacıyla arka dişleri geriye doğru itmek amacıyla,

  • Arka dişlerin hareketinin istenmediği durumlarda, bu dişlere uygulanan kuvvetleri etkisiz bırakmak veya nötrleştirmek amacıyla kullanılır.

  • Headgear'ınız başlangıçta size ve çevrenizdekilere biraz değişik ve garip görünebilir. Ancak ortodontik tedaviniz için gereklidir ve ortodontide sıklıkla kullanılır.


Headgear'ı kullanılırken dikkat edilecek durumlar:

  • Headgear' inizi minimum ortodontistinizin belirlediği saat kadar takın. Unutmayın belirlenen bu süreçte takarsanız fayda sağlar.
    Önce enselik ya da başlık kısmını çıkarın sonra facebow'u çıkarın. Aksi halde yanağınız, dudağınız ya da yüzünüz yaralanabilir.

  • Sert oyunlar oynarken ya da spor yaparken headgear'inizi çıkartın.

  • Her randevuda headger'inizi yanınızda getirin.
    Başkalarının headgear'inize çarpmasına engel olun. Bazen kardeşler veya arkadaşlar bu tedavinin ciddiyetinin farkında olmayabilir.

  • Headgear takıldıktan 3-5 saat sonra dişlerinizde ağrılar olabilir. Dişlerinizdeki ağrılardan dolayı headgear'inizi takmaktan vazgeçmeyin. Çünkü bu hassasiyet ve düzenli takıldığında ağrılar geçecektir.

Ortodontik Anomalinin Sebepleri

Çeneleri ilgilendiren anomaliler genellikle (Alt çenenin önde olması ya da üst çenenin önde olması gibi) irsidir. Üst çene darlığının genel nedeni ağız solunumu yapmaktır. Burun yollarından kaynaklanan herhangi bir nedenden dolayı ya da alışkanlık gereği ağız solunumu yapan kişilerde üst çene darlığı buna bağlı olarak yan bölgelerde ters kapanışlar gözlenir. Ters kapanışlar çene ekleminde problem oluşturabilirler. Tedavi, üst çenenin değişik yöntemlerle genişletilmesidir.

Bazen bireyler çene kemiği büyüklüğünü ebeveynlerden birinden, diş büyüklüğünü de diğer ebeveynlerden alırlar. Eğer çene büyük diş küçükse dişler aralıklı olur.

 

Çene kemiği küçük ve dişler büyükse dişler sığmaz ve çapraşıklık olur. Böyle durumlara "çapraz irsiyet" denilir.

 

Bazen kötü alışkanlıklarda ortodontik anomalilere sebep olur. Kötü alışkanlıkları şöyle sıralayabiliriz: sürekli yalancı emzik ya da biberon kullanma, yutkunma esnasında dilin dişler arasına girmesi, kalem silgi ısırma vb. Bu tip alışkanlıklar sonucunda dişler ters kuvvetlere maruz kalıp pozisyon değiştirebilirler.

Erken süt dişi kayıpları, süt dişlerinde görülen yaygın çürükler ya da dişlerinin normal boyutlarına sadık kalınmadan yapılan kötü dolgularda çapraşıklığa sebep olurlar. Bu durumun en büyük sonucu ağızda en son çıkan köpek dişlerine yer kalmayıp bu dişlerin yukarıdan gelerek çirkin görünmesidir. Aynı şekilde altta ise önden çıkan diş daimi 2. küçük azıdır. Daimi 2. küçük azı dişlerinin yer bulamaması sebebiyle bu dişlerde sıklıkla dile doğru ya da bazen yanağa doğru ağızda yer alırlar. Bazen de ağızda en son çıkan dişlerin yerleri çok kapandıysa bu dişler gömük kalabilirler.

 

Dişleri İlgilendiren Anomaliler

Dişlerde görülen bozuklukların ortodontik tedavi ile her yaşta düzeltilmesi mümkündür. Aynaya baktığınızda ya da çocuğunuzun dişlerini incelediğinizde aşağıda sıraladığımız problemleri tespit ediyorsanız bir ortodontistle görüşmeniz gerekir.

  • Dişlerinizde kolayca fark edilen çapraşıklık varsa,

  • Köpek dişleri yukarıda pozisyonlanmışsa,

  • Üst ön dişleriniz alt ön dişlerinizi fazla örtüyorsa,

  • Alt veya üst çenenizde göze batan ilerilik, gerilik, eğrilik veya yüzün diğer kesimleri ile bir uyumsuzluk varsa,

  • Gülümsemenizde sizi rahatsız eden bir durum varsa, mesela gülerken dişetleriniz aşırı gözüküyor veya ağız kenarlarında karanlık boşluklar oluşuyorsa,

  • Çene ve diş ilişkileriniz yüzünden ısırma ve çiğneme problemi yaşıyorsanız,

  • Şiddetli ağız solunumu yapıyor, parmak emiyor, tırnak yiyorsanız veya geçmişte bunun gibi bazı uzun süren alışkanlıklarınız oldu ise,

  • Ağzınızı kapatmakta güçlük çekiyorsanız, dudaklarınız kapanamıyorsa,

  • Ailenizde ortodontik problem yaşamış veya dişlerini çok erken yaşta kaybetmiş bireyler varsa,

  • Ağzınızda en az bir eksik diş varsa ve diğer dişler o bölgeye doğru kaymaya başlamışsa,

  • Çapraşıklık sebebiyle dişlerinizi iyi temizleyemiyor ve bu nedenle dişeti problemleri yaşıyorsanız ya da dişlerinizi beyazlatma ihtiyacı duyuyorsanız,

  • Dişlerinizin arasında geniş boşluklar varsa,

  • Diş hekiminiz kaplamanızı veya dolgunuzu yaparken dişinizin pozisyonundan kaynaklanan bir zorluk yaşıyorsa,

  • Erken süt dişi çekimi yapılmışsa,

  • Dilinizi ön dişlerinizin arasına sokarak yutkunuyor ve konuşuyorsanız,

  • Arka dişlerinizi kapattığınızda ön bölgedeki dişleriniz dikey yönde birbiri ile temas etmiyorsa,

  • Üst dişlerinizin ortası ile alt dişlerinizin birbirleriyle ya da yüz orta çizgisi ile aynı hatta değilse

    bütün bunlar ortodontik tedaviye aday olabileceğinizin göstergesidir.

Çeneleri İlgilendiren Anomaliler

Bu anomalilerin tesbiti ve tedavi alternatifi için selalometrik filmlerden destek alınmalıdır.

Open Bite (Açık Kapanış)
Ön bölgede ya da arka bölgede dikey yönde dişlerin birbirleriyle temas halinde olmamasıdır.

Üst Çene Darlığı (Çapraz Kapanış)
Normalde dişler kapalıyken üst dişler ve üst çene, alt dişleri ve alt çeneyi ön ve arka bölgede çepeçevre sarar. Üst çene darlığı anomalisinde herhangi bir nedenle (ağız solunumu ya da irsiyet) üst çenede daralmış ve derinleşmiştir. Buna bağlı olarak özellikle arka bölgelerde alt çene daha geniş görülür ve dişlerde çapraz kapanışlar gözlenir.

Sınıf ll Anomalisi

  • Sınıf ll Divizyon 1: Yandan incelendiğinde üst çenenin ileride ya da alt çenenin geride olması durumudur. Bazen daha şiddetli olarak hem üst çene ileride hem de alt çene geridedir. Bu anomalinin yüze yansımasında fırlak dişler, dudakları kapamada zorlanma, silik bir çene ucu gözlemlenir.

  • Sınıf II Divizyon 2: Ön bölgede,üst çenenin alt çeneyidikey yöndeaşırı örtmesidir. Üst çene kemiği ön bölgede aşağıya, alt çene kemiği ise yukarıya doğru aşırı gelişmiştir ve ön bölgede ağız kapatıldığında dişler birbirlerini çok örterler. Genellikle arka bölgedeki dişlerin ön-arka yön ilişkisi bozulmuş ve alt çene daha geride konumlanmıştır. Bu anomalinin yüze yansımasında alt dudağın aşağıya sarkması ve belirgin alt dudak sulcusu (çizgisi) gözlemlenir.


Sınıf lll Anomalileri
Alt çene konum olarak üst çeneye nazaran öndedir ya da üst çene geridedir. Klinik olarak hastanın üst dudağı basık, alt dudak sulcusu (çizgisi) silik, çene ucu belirgindir.

 

Acil Durumlar

Ortodontik problemlerin birçoğu evde kendiniz tarafından çözülebilir. Sıklıkla karşılaşılan problemleri ve çözümlerini şöyle sıralamak mümkündür.

1 ) Ağrı:

İlk randevunuzda hasta koltuğunuzda oturduğunuz süreç içerisinde canınızı yakacak herhangi bir işlem yapılmayacaktır. Ancak braketler takıldıktan sonra en fazla 1 hafta devam eden ağrılar olabilir. Ağrının şiddeti ve süresi sizin vücudunuzun tepkisine ve ağrı eşiğinize göre değişir. Bu ağrılar bir aylık kontrollerin yapıldığı gün daha kısa süreli ve daha az olmak üzere tekrarlanabilir. İlk seansta ve sonraki kontrollerde ağrınız olursa ağrıyı geçiştirmek için acettylsalicylikacid (aspirin) türevi olmayan bir ağrı kesici alabilirsiniz. Tuzlu su ile de yapılan ılık gargara da rahatlatıcı olur.

2) Braket ya da tüplerin batması:

Braketlerin ya da dişlerinize yapıştırdığımız diğer aparatların yanağınıza, dilinize a da dudağınıza batması söz konusu olabilir. Bu duruma alışmanız biraz zaman alır. Genellikle bir ay sonra ağzınızda hiçbir şey yokmuş gibi hissedersiniz. Bu bir aylık alışma periyodunu daha konforlu geçirmeniz amacıyla doktorunuz tarafından size mum verilecektir. Bu mumdan elinizle mercimek büyüklüğünde bir parça koparıp, batan bölgeye denk gelen brakete yapıştırın. Böyle bir uygulama sonucunda braketin köşeli olan kısımları yuvarlaklaşmış olacak ve batma hissi azalmış olacaktır. Ancak bu mumları tedavinin sonuna kadar kullanamazsınız. Dudak ve yanağınızın bu duruma alışması gereklidir. Yanınızda mumun olmadığı durumlarda bir sakız parçasıyla da aynı işlemi yapabilirsiniz. İğne gibi batan bir yer olduğu takdirde doktorunuzu arayınız.

3) Kopan band ya da braket:

Eğer kopan braket hala ark teline bağlı durumda ise onu yerinden çıkartmak için çaba sarf etmeyin. Bir sonraki kontrolde doktorunuz eğer gerekli görürse braketi tekrar yapıştırır.